جامعة اليرموك وأول قسم للغة الفارسية وآدابها

 في الجامعات الأردنية (باللغة الفارسية)

دانشگاه يرموک ونخستين کرسی زبان وادبیات فارسی در دانشگاه های اردن

مجلة الدراسات الشرقية(نسخة)أنقرة، صص 221

 - 235، العدد 39، المجلد الثاني، 2014

چکيده

       اين مقاله به بحث وبررسى وضعیت نخستين کرسی زبان وادبيات فارسی در دانشگاه های اردن اختصاص يافته. در سال 2000م دانشگاه يرموک این گروه را در دانشکدۀ ادبيات افتتاح کرده وگام موثری در زمينه تدريس زبان وادبيات فارسی در اردن  برداشته است. هم‌اكنون زبان فارسی در اين دانشگاه به عنوان رشته مستقل در مقطع کارشناسی تدريس می ‌شود وتا به حال تعداد زيادى از دانشجویان اردنی از اين گروه فارغ التحصیل شده اند. روی هم رفته این مقاله در ابتدا به بيان پيشينۀ زبان فارسی در اردن، تاريخچه دانشگاه يرموک، دانشكده‌های آن، كتابخانۀ حسين وسيستم آموزشی آن پرداخته، اهميت بازگشايی گروه زبان وادبيات فارسی در اين دانشگاه وتجزيه وتحليل برنامه‌های درسی را به صورت چند جدول مورد بررسی قرار داده است.

____________________

 Yarmouk University and the First Department of Persian          

Language and Literature Across the Jordanian Universities 

Abstract

This article is concerned with examining the establishment of the first Dept of Persian Language and Literature across the Jordanian Universities. In 2000, Yarmouk University made a quantum leap in the context of teaching the Persian language and literature through inaugurating the Dept. of Persian Language and Literature at the College of Arts. As a result, the Persian language and literature are being taught as an autonomous subject of study at the B.A. level, and so far, a large number of Jordanian students have graduated from this Dept. Generally, this study addresses the precedence of the Persian language in Jordan and gives an overview on Yarmouk University, i.e., its colleges, library, educational system as well as the significance of establishing the Persian language and literature as a subject of study at this particular university. Finally, the study offers an in-depth analysis of the study plan of this Dept.; an analysis augmented with several tables .                                           

____________________

 YERMUK ÜNİVERSİTESİ VE ÜRDÜN ÜNİVERSİTELERİNDEKİ İLK   FARS DİLİ VE EDEBİYATI BÖLÜMÜ                             

                                

                                                                                                                                                    Özet

Bu makale Ürdün üniversitelerindeki ilk fars dili ve edebiyatı bölümü'nün durumunu araştırmaya ve incelemeye ayrılmıştır.Miladi 2000 yılında Yermuk Üniversitesi bu bölümü edebiyat fakültesinde açmış ve Ürdün'de fars dili ve edebiyatının öğretiminde önemli bir adım atmıştır.Şimdide fars dili bu üniversitede bağımsız bir bölüm olarak lisans düzeyinde eğitim vermektedir ve şimdiye kadar ürdünlü pek çok üniversite öğrencisi bu bölümden mezun olmuştur.Genel olarak bu makalenin başlangıcı Ürdün'de fars dilinin geçmişi, Yermuk Üniversitesinin tarihçesi, fakülteleri, Hüseyin Kütüphanesi ve üniversitenin eğitim sisteminin beyanına ayrılmıştır.Bu üniversitedeki fars dili ve edebiyatı bölümünün açılışının önemi ve ders programlarının tahlilini birkaç ders çizelgesi şeklinde araştırmaya açmıştır.

__________________

 در آمد

زبان فارس دارای امتيازات خاص، ويژگی های شگفت‌انگيز وزيبائی ‌های موسيقی منحصر به فرد بوده كه هر دانش آموخته وپژوهنده‌ای را مجذوب و مفتون خويش می ‌سازد، به طوری كه شيفته ودلباخته اين زبان می ‌گردد؛ زيرا «قند پارسى» كه سرشار از محبت وعشق است به زودى در دل ها مى ‌نشيند وشايسته است كه «زبان عشق وگفتگو» ناميده شود.

زبان شيرين فارسى پيشینۀ كهن وسابقه طولانى در ريشۀ تمدن وفرهنگ جهان دارد. اين زبان دلنشين از پشتوانه هزار وچهار صد ساله‌اى از ميراث عظيم وپرشكوه معارف گوناگون اعم از متون ادبى، علمى، فلسفى، عرفانى، تاريخى …واسلامى برخوردار است. زبان فارسى همواره چون جويبارى سرازير است كه ميراث ومفاخر بسیار ارزشمندى را در اختيار ما قرار مى ‌دهد.

بدون ترديد با بازگشايي نخستين گروه زبان وادبيات فارسى در دانشگاه‌هاى  اردن، نقطه عطف ومرحله تازه‌اى براى آموزش زبان وادبيات فارسى در اردن آغاز شده است؛ مرحله‌اى كه به تدريج براى روشنگرى اذهان دانشجويان ومردم اردن نسبت به زبان وادبيات فارسى نقش سازنده وانكارناپذيرى را ايفا كرده است.

گروه زبان وادبيات فارسى در دانشگاه يرموک موج گسترده‌ای از جذابيت‌ها وزيبائی ‌های زبان فارسی را در دانشگاه يرموک وجامعه اردن برانگيخته است؛ به حدی كه بعضی دانشجويان رشته‌های ديگر را رها كرده ‌وبه این گروه روی آورده وشيفته وعلاقمند زبان فارسی شده‌اند.

 دانشگاه يرموک

قبل از بيان وضعيت زبان فارسی در اردن ونخستين كرسی زبان وادبيات فارسی در دانشگاه‌های اردن، بهتر است به دانشگاه يرموك، دانشكده‌های آن، كتابخانۀ حسين وسيستم آموزشی آن نگاهی گذرا داشته باشيم، آنگاه پيشينۀ زبان فارسی در اردن، اهميت بازگشايی گروه زبان وادبيات فارسی در اين دانشگاه وبرنامه‌های درسی آن را باز نموده، به تجزيه و تحليل آن بپردازيم.

در نيمه چهارم قرن بيستم، كشور اردن در عرصه‌های مختلف به ويژه در عرصه فرهنگی به پيشرفت های قابل ملاحظه دست يافته. در سال 1976م زمانی كه در اردن به جز يک دانشگاه وجود نداشت، دانشگاه يرموک تأسيس گرديده است. این دانشگاه اولين سال تحصيلی خود را در تاريخ 9/10/1976م با تعداد بالغ بر (640) دانشجوی دختر وپسر آغاز كرد. نامگذاری يرموک برای اين دانشگاه به خاطر مفهوم اسلامی آن است وجاودانگی جنگ يرموک است كه در سرزمين اردن هنگام فتوحات اسلام در قرن دوم هجری رخ داده بود⁽¹⁾.

شایان یادآوری است که امروزه در حدود چهل هزار دانشجو اعم از دانشجویان اردنی وغیر اردنی واز کشورهای مختلف در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد ودکترا در دانشگاه يرموک مشغول تحصیل هستند. دانشکدۀ ادبیات دانشکده مادر بوده؛ اما این دانشگاه  در حال حاضر دربرگیرندۀ پانزده دانشكده به قرار زير است:⁽²⁾

- دانشكدۀ ادبيات كه شامل گروه‌های: ادبيات عربی، ادبيات انگليسی، علوم سياسی، جامعه‌ شناسی، تاريخ، زبان‌های معاصر، زبان‌های سامی وشرقی (زبان فارسی، تركی و عبری) جغرافیا ، وگروه ترجمه است.

- دانشكدۀ علوم.

- دانشكدۀ اقتصاد وعلوم مديريت.

- دانشكدۀ تكنولوژی مهندسی.

- دانشكدۀ الهيات ومطالعات اسلامی.

- دانشکدۀ تربیت.

- دانشكدۀ تربيت بدنی.

- دانشكدۀ حقوق.

- دانشكدۀ هنرهای زيبا.

- دانشكدۀ اطلاعات و فن‌آوری كامپيوتر .

- دانشگدۀ باستان شناسی.

- دانشکدۀ اطلاع رسانی.

- دانشکدۀ سیاحت.

- دانشکده دارو سازی.

- دانشکدۀ پزشکی.

همچنين شایان ذکر است که چند مرکز در دانشگاه يرموک وجود دارد كه مهمترين آن ها عبارتند از: مركز تحقيقات اردن، مركز زبان‌ها، مركز كامپيوتر واطلاعات، مركز مشاوره وخدمات جامعه ومركز کیفیت وپیشرفت اکادیمی.⁽³⁾

 كتابخانۀ حسين

       دانشگاه يرموک از كتابخانۀ غنی به نام كتابخانۀ حسين برخوردار است كه در بردارندۀ صدها هزار جلد كتاب به زبان های گوناگون است.  اين كتابخانه كه در سال 2000م افتتاح گردید، از بزرگترين كتابخانه‌های خاورميانه به شمار می ‌آید ودارای شش طبقه است. مساحت آن حدود هفده‌هزار وشش ‌صد متر مربع است وگنجايش دوهزار وپانصد مطالعه كننده ويک ميليون جلد كتاب را داراست. ناکفته نمامند كه در طراحی اين ساختمان، هنر معماری اسلامی و نيز سازگار بودن آن با جديدترين تكنولوژي پيشرفته اطلاعات، مد نظر قرار گرفته است.⁽⁴⁾

سيستم آموزشی

سيستم تحصيلی دانشگاه يرموک بر اساس سيستم واحدهای درسی واز دو نيم سال اصلی ويک ترم تابستانی اختياری تشكيل گرديده است. تعداد دانشجويان دختر وپسر در سال تحصيلی 2014-2015 به حدود (40000) وتعداد هيأت علمی به (940) نفر رسيده است.

امروزه دانشگاه يرموک دارای 72 برنامۀ کارشناسی⁽⁵⁾، 62 برنامۀ کارشناسی ارشد⁽⁶⁾ ونوزده برنامه برای مقطع دكترا است كه پنج شاخه مربوط به دانشکدۀ ادبيات، ده شاخه ديگر مربوط به دانشکدۀ امور تربيتی وچهار شاخۀ آن دربارۀ الهيات ومطالعات اسلامي است.⁽⁷⁾

درخور ذكر است كه دانشگاه يرموک تاكنون، اقدام به عقد بیش از هشتاد قرارداد آموزشی با دانشگاه‌ها، موسسات ومراكز علمی كشورهای خارجی نموده كه از آن جمله می ‌توان به قرارداد تبادل استاد ودانشجو میان دانشگاه يرموک ودانشگاه اصفهان اشاره كرد.

 پيشينۀ زبان فارسی در اردن

زبان دلنشين فارسی به سراسر دنيا سرايت كرده واردنيان از اين زبان بی بهره نمانده‌اند، اگر چه آشنايی آنان با اين زبان به اوايل قرن بيستم ميلادی برمی ‌گردد، اما به طور يقين اردنيان پيش از اين قرن نيز با زبان فارسی آشنايی داشته‌اند؛ زيرا اردن قبل از ميلاد جزو سرزمين‌های تحت نفوذ امپراتوری فارسی بود. از قراين وشواهدی كه امروز بر آشنايی اردنيان با زبان فارسی از آن دوره صحت می ‌گذارد واژه‌های فارسی است كه در لهجۀ عاميانۀ اهل اردن باقي مانده است ودر حال حاضر به طور روزانه به كار می ‌رود، همچون: روزنامه، سرداب، زنار، كفگير، رسن، سطل، طشت، لگن، ابريق، ساج، خرج، مهرگان، ديوان، طباشير..... پس واژه‌های فارسی بازمانده در لهجۀ عاميانۀ اهل اردن از روزگاران گذشته نشان دهندۀ آشنايی اردنيان با زبان فارسی از ديرباز بوده است. ⁽⁸⁾

در اینجا بی فایده نیست اشاره شود که شاعر بزرگ اردن، مصطفى وهبى ‌التل، نخستين اردنى بود كه در اوايل قرن بيستم ميلادى به زبان فارسى روی آورد وبه خاطر خيام بود كه «قند پارسي» را آموخت؛ به طورى كه توانست (169) رباعى از رباعيات خيام را به زبان عربى برگرداند. ترجمۀ عرار در محافل عربی از اهميت ويژه‌ای برخوردار است؛ زيرا اين برگردان نخستين ترجمه عربى بوده كه مستقيماً از روی زبان فارسی انجام شده وهشتمين ترجمۀ عربی از لحاظ ترتيب تاريخی است.⁽⁹⁾

گروه زبان وادبيات فارسى

پيشينۀ تدريس زبان فارسى در دانشگاه‌هايی اردن به اواخر قرن بيستم برمی ‌گردد. دانشگاه يرموک در سال 1991م اين زبان شيرين را به صورت شش واحد درسی برای دانشجويان اردنی ارائه كرد، سپس همين دانشگاه در سال 2000م گام موثری در تدريس زبان وادبيات فارسی برداشت ونخستين کرسی زبان و ادبيات فارسی را در ميان دانشگاه‌های اردن به خود اختصاص داده است. هم‌اكنون دانشجويان اردنی در اين گروه مشغول به تحصيل زبان وادبيات فارسی هستند ودانش‌آموختگان اين بخش بس از گذراندن 132 واحد درسى، با مدرک كارشناسی زبان وادبيات فارسي فارغ ‌التحصيل می شوند.

دانشگاه يرموک اردن از پيشگامان تدريس زبان وادبيات فارسى در اردن ومنطقه به شمار مى ‌آيد؛ بازگشايی گروه فارسی در دانشگاه‌های اردن ضروری وفراگيری اين زبان برای دانشجويان اردنى بسيار مهم تلقی می ‌شود. دكتر عارف الزغول عضو هیئت علمی این گروه ورئيس پيشين گروه زبان‌های سامی و شرقی دربارۀ کرسی زبان وادبيات فارسی وسابقۀ تدريس اين زبان در دانشگاه يرموک چنين می گويد: «تدريس زبان فارسی در اردن برای نخستين بار در سال 1991م در دانشگاه يرموک شروع شد. در آن هنگام تدريس اين زبان به صورت شش واحد درسی برگزار می ‌شد وبرای دانشجويان ساير دانشكده‌ها صورت می ‌گرفت، اما از سال 1995م به بعد تدريس زبان فارسی به دانشجويان رشته‌های تاريخ وادبيات عربی اختصاص يافت، به طوری كه دانشجويان رشته‌های فوق می ‌توانستند شش واحد فارسی را در مقطع دورۀ كارشناسی بخوانند وهر نيمسال تحصيلی حدود پنج كلاس زبان فارسي داير می شد».⁽¹⁰⁾

دانشگاه يرموک در سال 2000م گام موثری در زمينه تدريس زبان وادبيات فارسی برداشت و هم‌اكنون زبان فارسی به عنوان رشته مستقل در اين دانشگاه تدريس می ‌شود. شايان ذكر است كه تعدادی از دانشجويان رشته‌های دانشكدۀ ادبيات نيز زبان فارسی را به عنوان گرايش انتخاب می نمايند. آنان در حدود بيست ويک واحد زبان فارسی را در گروه زبان‌های سامى وشرقی می ‌خوانند واين زبان را بر زبان های دیگر ترجيح می دهند.

بدون شک آموزش زبان فارسى در جهان عرب ضرورى و حياتى است و بدون افراط وتفريط می ‌توان گفت فراگيری اين زبان برای دانش‌آموختگان وپژوهندگان عرب زبان بسيار مهم واجتناب‌ناپذير است، بازگشايی گروه فارسی در دانشگاه يرموک كه از پيشگامان تدريس زبان وادبيات فارسی در اردن و منطقه به شمار می ‌آيد، از اهميت ويژه‌ای برخوردار است، در آيين‌نامه تأسيس اين گروه بر جايگاه واهميت اين زبان تأكيد شده وچنين آمده است:

       دانشكدۀ ادبيات برای تحقق اهداف وآرمان های خود، مبنی بر كسب علم و دانش، همگام شدن با مسائل روز ونيز بر اساس تأكيدی كه در گسترش برنامه‌هايش جهت خدمت به جامعه ودانشجويان دارد، تصميم به راه‌اندازی گروه زبان‌های سامی (زبان عبری) و زبان‌های شرقی (زبان فارسی در گرايش اصلی وفرعى وزبان تركی فقط در گرايش فرعی) نمود؛ چرا كه:

الف - به دليل پيشرفت سريع علم ودانش در سطح جهانی، فراگيری تعدادی از زبان‌هايی سامی وشرقی ضروری می ‌نمايد.

ب- فراگيری زبان‌های ساير ملت ها، امروز مورد نياز تمدن، سياست واقتصاد است، بنابراين منطقی نيست كه جامعه ما از تحصيل اينگونه زبان‌ها دور بماند.

ج - چنين گروه آموزشی، جامعه را از شايستگی ها و توانایی ها برخوردار می ‌سازد وفارغ ‌التحصيلان را پرورش می ‌كند وموجب رشد وتكاپوی مراكز تحقيقات می ‌گردد، در پی آن دانشجويان مستعد امكان پژوهش دربارۀ زبان‌ها، فرهنگ‌ها واستراتژی ‌های آن ملت ها را می ‌يابند.

د- بازگشايی چنين گروهی، به دانشكدۀ ادبيات از لحاظ اعطای مدارک علمی تخصصی با ارزش، در حال وآينده امتياز ويژه‌ای می ‌بخشد. از اين رو در آينده‌ای نزديک چه بسا منجر به بازگشايی گرايش های ديگری در رشتۀ زبان‌های سامی وشرقی گردد.⁽¹¹⁾

امروزه دانشجويان اردنی در يادگيری زبان فارسی كمر همت بربستند. با تلاش‌های خستگی ناپذير سعی  می ‌كنند زبان وادبيات فارسی را به نحو احسن ياد بگيرند؛ زيرا ادبيات فارسی كه ادبيات بسيار غنی و يكی از شاهكارهای ادبيات جهانی است، از زيبائی ‌های بی ‌نظير، موسيقی ‌های سحرانگيز وجذابيت‌های ويژه‌ای برخوردار است. روی همه رفته، دانشجويان اردنی با گذراندن 132 واحد درسی موفق به گرفتن مدرک كارشناسی زبان وادبيات فارسی می شوند. تخصص در زبان ‌فارسی منفرد يا رئيس يا فرعی است، اما طبقه ‌بندی واحدها به قرار زير است:
1- واحدهای دانشگاه 27 واحد.

2- واحدهای دانشكده 18 واحد.

3- در تخصص منفرد دانشجو بايد 87 واحد از واحدهاى فارسى را بگذراند که به شرح زیر است:

الف- 66 واحد اجباری.

ب- 21 واحد اختياری.

4-  در تخصص رئيس دانشجو بايد 66 واحد از واحدهاى فارسى  را بگذراند که به شرح  زیر است:
الف- 60 واحد اجباری.

ب- 6 واحد اختياری.

5- در گرايش فرعی زبان وادبيات فارسی 21 واحد درسی وجود دارد.⁽¹²⁾

 برنامۀ درسى

اينک برای توضيح بيشتر دربارۀ نحوۀ تحصيل زبان شيرين فارسی در نخستين گروه زبان و ادبيات فارسى در دانشگاه‌های اردن، نگاهی تحليلی به برنامۀ دانشگاهی اين گروه می ‌اندازيم:

الف : واحدهاى اجبارى

همان طور كه توضيح شد زبان وادبيات فارسی در دانشگاه يرموک به صورت گرايش منفرد، رئيس وفرعی تدريس می ‌شود. دانشجويان اردنی در گرايش منفرد بايد 66 واحد اجباری را بگذرانند. اين واحدهای درسی به شرح زير است:⁽¹³⁾

شمارۀ درس	عنوان درس	تعداد واحد
ل.‌ف 101أ‌	در آمد به زبان فارسی	3
ل‌.ف 102أ	متون وتمرين‌های فارسی (1)	3
ل.ف 103أ	متون وتمرين‌های فارسی (2)	3
ل.‌ف 211	دستور زبان فارسی	3
ل‌.ف 221	ادبيات فارسی (1)	3
ل.‌ف 241	گفتگو ومكالمه فارسی (1)	3
ل‌.ف 243	نگارش فارسی	3
ل.ف 245	زبان شناسی فارسی	3
ل‌.ف 251	ترجمه از فارسی به عربی	3
ل‌ف 311	فقه‌ اللغه فارسی	3
ل‌ف 321	ادبيات فارسی (2)	3
ل‌ف 322	انواع شعر فارسی	3
ل‌ف 331	ادبيات تطبيقی ميان عربی وفارسی	3
ل.ف 332	عروض وقافیه فارسی	3
ل‌ف 341	گفتگو ومكالمه فارسی (2)	3
ل.‌ف 351	ترجمه از عربی به فارسی	3
ل.ف 382	بلاغت فارسی	3
ل‌.ف 411	نحو كاربردی در زبان فارسی	3
ل‌.ف 422	شعر معاصر فارسی	3
ل‌.ف 426	ادبيات داستانی ورمانی	3
ل‌.ف 452	مسایل نقد ادبی فارسی	3
ع 241	نحو عربی(1)	3

در حالی كه دانشجويان اردنی در گرايش رئيس بايد 60 واحد اجباری را بگذرانند. اين واحدهای درسی به شرح زير است:⁽¹⁴⁾

شمارۀ درس	عنوان درس	تعداد واحد
ل.‌ف 101أ‌	در آمد به زبان فارسی	3
ل‌.ف 102أ	متون وتمرين‌های فارسی (1)	3
ل.ف 103أ	متون وتمرين‌های فارسی (2)	3
ل.‌ف 211	دستور زبان فارسی	3
ل‌.ف 221	ادبيات فارسی (1)	3
ل.‌ف 241	گفتگو ومكالمه فارسی (1)	3
ل‌.ف 243	نگارش فارسی	3
ل.ف 245	زبان شناسی فارسی	3
ل‌.ف 251	ترجمه از فارسی به عربی	3
ل‌ف 321	ادبيات فارسی (2)	3
ل‌ف 322	انواع شعر فارسی	3
ل‌ف 331	ادبيات تطبيقی ميان عربی وفارسی	3
ل.ف 332	عروض وقافیه فارسی	3
ل.‌ف 351	ترجمه از عربی به فارسی	3
ل.ف 382	بلاغت فارسی	3
ل‌.ف 411	نحو كاربردی در زبان فارسی	3
ل‌.ف 422	شعر معاصر فارسی	3
ل‌.ف 426	ادبيات داستانی ورمانی	3
ل‌.ف 452	مسایل نقد ادبی فارسی	3
ع 203	كتابخانۀ عربى	3

 ب : واحدهاى اختيارى

دانشجويان اردنی كه در گروه زبان وادبيات فارسی به تحصيل ادبيات فارسی در گرايش منفرد مشغولند، از ميان واحدهای زير می ‌توانند 21 واحد را انتخاب نمايند:⁽¹⁵⁾

شمارۀ درس	عنوان درس	تعداد واحد
ل. ف 323	ادبیات فارسی(2)	3
ل.ف 324	رباعیات خیام	3
ل .ف 325	ادبیات نمايشى فارسی	3
ل. ف 412	مطالعاتى درفرهنگ ‌نامه‌هايى فارسى	3
ل. ف 423	يک اديب فارسی	3
ل. ف 424	ادبیات عرفانى فارسى	3
ل. ف 428	ادبيات حماسى فارسى	3
ل.ف 454	ترجمه همزمان	3
ل. ف 493	موضوعات ويژه ای	3
ع 232	عروض وقافیه عربی	3
ع 311	شعر عباسی (1)	3
ت خ 154	تمدن ايران	3
ت خ 314	مستندهای ومتون تاریخی به زبان های اسلامی شرقی	3

 اما  دانشجويانی  كه در گروه زبان وادبيات فارسی به تحصيل ادبيات فارسی در گرايش رئيس مشغولند، از ميان واحدهای زير می ‌توانند 6 واحد را انتخاب نمايند:⁽¹⁶⁾

شمارۀ درس	عنوان درس	تعداد واحد
ل.ف 311	فقه اللغه فارسى	3
ل.ف 324	رباعیات خیام	3
ل .ف 325	ادبیات نمايشى فارسی	3
ل.ف 333	ادبیات فارسی (3)	3
ل. ف 412	مطالعاتى درفرهنگ ‌نامه‌هايى فارسى	3
ل. ف 423	یک اديب فارسی	3
ل. ف 424	ادبيات عرفانى فارسى	3
ل. ف 428	ادبيات حماسى فارسى	3
ل.ف 454	ترجمه همزمان	3
ل. ف 493	موضوعات ويژه ای	3
ت خ 314	مستندهای ومتون تاریخی به زبان های اسلامی شرقی	3

ج: واحدهاى گرايش فرعى

در سيستم تحصيلی دانشگاه يرموک گرايش فرعی وجود دارد. دانشجويان دانشكدۀ ادبيات می توانند زبان وادبيات فارسی را به عنوان گرايش فرعی انتخاب نمايند و21 واحد درسی زير را بخوانند:⁽¹⁷⁾

شماره درس	عنوان درس	تعداد واحد
ل.‌ف 101أ‌	در آمد به زبان فارسی	3
ل ف 102أ	متون وتمرين‌های فارسی (1)	3
ل ف 103أ	متون وتمرين‌های فارسی(2)	3
ل ف 211	دستور زبان فارسی	3
ل ف 241	گفتگو ومكالمه فارسی (1)	3
ل ف 251	ترجمه از فارسی به عربی	3
ل ف 351	ترجمه از عربی به فارسی	3

از برنامۀ درسی مقطع كارشناسی زبان وادبيات فارسی دانشگاه یرموک  كه در بالا به صورت پنج جدول ارائه شده، برمی ‌آيد كه اين برنامه در گرايش منفرد،  گرایش رئيس وگرايش فرعى حايز اهميت است ودارای همه واحدهای درسی لازم و ضروری برای دانشجويان رشتۀ زبان وادبيات فارسی است. شايان ذكر است كه تدريس زبان فارسی در اين گروه بخوبی صورت می ‌گيرد واستادان تنها به زبان فارسی درس می دهند؛ زیرا که همه اعضای هیئت علمی اين گروه از دانشگاه های ایرانی فارغ التحصیل شدند وسال ها را در ايران ومیان فارسی زبانان گذراندند.

در پایان این مقاله، می توان نتیجه گرفت که  دانشجويان اردنی كه در اين گروه به تحصيل زبان وادبيات فارسی مشغولند، تشنۀ زبان فارسی هستند وروز به روز از لذت‌های این زبان بهره می ‌برند وعلاقمند می شوند به حدی كه توانسته‌اند در كمترين مدت به اين زبان صحبت كنند وبا فارسی ‌زبانان رابطه‌ای  برقرار كنند. نگارنده كه به عنوان عضو هیئت علمى اين گروه وسال ها در اين دانشگاه گذارنده وبا دانشجويان اين گروه سروكار دارم واز مشكلات وگرفتاری ‌های آنها اطلاع دارم، می توانم بگويم كه زبان وادبيات فارسی برای دانشجويان اردنی شربتی گوارا شده است وآنها امیدوار هستند که هر چه زودتر برنامه کارشناسی ارشد در این رشته راه اندازی شود تا بتوانند تحصیلات تکمیلی خود را ادامه دهند.

پی نوشته ها

⁽¹⁾ نگاه کنید: کتاب دليل الطالب (2014-2015) جامعة اليرموك، صص 17 به رابط زیر:

       https://www.yu.edu.jo/studentguide/#16

⁽²⁾ نگاه کنید: همان منبع به رابط https://www.yu.edu.jo/studentguide/#22/z

همچنین نگاه کنید رابط زیر:

http://ar.wikipedia.org/wiki/%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D8%A9_%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%B1%D9%85%D9%88%D9%83

⁽³⁾  برای کسب اطلاعات بیشر دربارۀ مرکزهای مختلف به رابط زیر مراجعه بفرمایید:     ^{http://www.yu.edu.jo/index.php?option=com_k2&view=itemlist&layout=category&task=category&id=18&Itemid=433}

 ⁽⁴⁾  برای اطلاعات بیشتر نگاه کنید کتابخانه دانشگاه یرموک به رابط زیر: http://library.yu.edu.jo/

    همچنین نگاه کنید: کتاب دليل الطالب (2014-2015) جامعة اليرموك، ص 168 به رابط زیر:           ^{https://www.yu.edu.jo/studentguide/#128/z}     

⁽⁵⁾  نگاه کنید رابط زیر: https://www.yu.edu.jo/studentguide/#22/z

⁽⁶⁾ برای کسب اطلاعات بیشتر دربارۀ برنامه های کارشناسی ارشد در دانشگاه یرموک به رابط زیر مراجعه فرمایید: http://graduatestudies.yu.edu.jo/index.php?option=com_content&view=article&id=250&Itemid=608

⁽⁷⁾ برای کسب اطلاعات بیشتر دربارۀ برنامه های دکتری در دانشگاه یرموک به رابط زیر مراجعه بفرمایید:

^{http://graduatestudies.yu.edu.jo/index.php?option=com_content&view=article&id=246&Itemid=594}

 ⁽⁸⁾  نگاه کنید: تلاش هاى شاعر بزرگ اردن "عرار"  در قلمرو ادبيات فارسى، بسام على ربابعه، مجله دانشكده ادبيات، دانشگاه طهران، صص155- 170، شماره 6،7، 8، سال 2004م به رابط زير:                                       http://jflh.ut.ac.ir/article_11787_1187.html

⁽⁹⁾ برای اطلاعات بیشتر نگاه کنید: خيام در ادبيات معاصر اردن: با تكيه بر آثار شاعر بزرگ اردن" عرار"، بسام علی ربابعه، رساله دکتری، نسخه خطی، دانشگاه تهران، 1383ه (2004م) ومقاله: تلاش هاى شاعر بزرگ اردن "عرار"  در قلمرو ادبيات فارسى.  

⁽¹⁰⁾ شایان ذکر است که این یادداشت ها از مصاحبه نویسنده با جناب دکتر عارف الزغول.

⁽¹¹⁾ برای اطلاعات بیشتر دربارۀ گروه زبان های سامی وشرقی نگاه کنید رابط زیر:

http://www.yu.edu.jo/index.php?option=com_k2&view=item&layout=item&id=8&Itemid=350

⁽¹²⁾ نگاه کنید رابط زیر: http://www.yu.edu.jo/index.php?option=com_k2&view=item&layout=item&id=8&Itemid=350

^{(13) )} نگاه کنید رابط زیر:

 ^{http://admreg.yu.edu.jo/index.php?option=com_docman&task=cat_view&gid=130&Itemid=159}

^{(14) )} نگاه کنید منبع پیشین.

^{(15) )} نگاه کنید همان منبع.

^{(16) )} نگاه کنید همان منبع.

^{(17) )} نگاه کنید همان منبع.